ضریب خسارت، شاخص مناسبی برای ارزیابی بیمه‌های زندگی اندوخته‌دار نیست

سجاد رامندی؛ مدیرعامل شرکت بیمه زندگی کاریزما

سال‌هاست «ضریب خسارت» یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی عملکرد شرکت‌های بیمه محسوب می‌شود. این شاخص در رشته‌های کوتاه‌مدتی مانند بیمه‌های اموال، مسئولیت، درمان و مهندسی، معیار مناسبی برای سنجش عملکرد بیمه‌گری است، زیرا ارتباط مستقیمی میان حق‌بیمه و خسارت‌های پرداختی وجود دارد. اما آیا همین شاخص می‌تواند عملکرد بیمه‌های زندگی اندوخته‌دار را نیز به‌درستی نشان دهد؟

به نظر می‌رسد پاسخ منفی باشد؛ زیرا ماهیت بیمه‌های زندگی با سایر رشته‌های بیمه‌ای تفاوت اساسی دارد. در این رشته، بخش عمده حق‌بیمه‌ها به ذخایر ریاضی اختصاص می‌یابد و طی سال‌های قرارداد از محل سرمایه‌گذاری رشد می‌کند. در نتیجه، ایفای تعهدات شرکت بیمه تنها به حق‌بیمه‌های دریافتی وابسته نیست، بلکه درآمد حاصل از سرمایه‌گذاری نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در انجام تعهدات دارد.

از سوی دیگر، همه تعهدات شرکت بیمه به شکل پرداخت نقدی ظاهر نمی‌شود. افزایش ارزش ذخایر ریاضی بیمه‌نامه‌ها نیز بخشی از حقوق بیمه‌گذاران و از مهم‌ترین تعهدات شرکت بیمه است؛ موضوعی که در ضریب خسارت انعکاس نمی‌یابد. به همین دلیل، این شاخص تصویر کاملی از عملکرد بیمه‌های زندگی ارائه نمی‌کند.

بر همین اساس، پیشنهاد می‌شود برای ارزیابی بیمه‌های زندگی اندوخته‌دار، شاخصی با عنوان «شاخص ایفای تعهدات بیمه‌های زندگی اندوخته‌دار» مورد بررسی قرار گیرد.

شاخص ایفای تعهدات = (منافع پرداختی + افزایش خالص ذخایر ریاضی) ÷ (حق‌بیمه عایدشده + خالص درآمد سرمایه‌گذاری − هزینه‌های بیمه‌گری) × 100

در این شاخص، صورت کسر مجموع تعهدات ایفا شده در قبال بیمه‌گذاران و مخرج آن منابع اقتصادی تأمین‌کننده این تعهدات را نشان می‌دهد. بنابراین، برخلاف ضریب خسارت، هم پرداخت‌های واقعی و هم افزایش ذخایر ریاضی و نیز نقش درآمدهای سرمایه‌گذاری در ارزیابی عملکرد لحاظ می‌شود.

مزیت دیگر این شاخص، اصلاح جهت‌گیری مدیریتی شرکت‌های بیمه است. زمانی که تنها ضریب خسارت ملاک ارزیابی باشد، تمرکز بیشتر بر کنترل پرداخت‌ها و افزایش فروش قرار می‌گیرد؛ اما شاخص ایفای تعهدات، مدیریت کارآمد ذخایر، بهبود بازده سرمایه‌گذاری، کنترل هزینه‌های بیمه‌گری و حفظ منافع بلندمدت بیمه‌گذاران را نیز در ارزیابی عملکرد وارد می‌کند.

البته این پیشنهاد صرفاً ناظر به بیمه‌های زندگی اندوخته‌دار است و جایگاه ضریب خسارت را در سایر رشته‌های بیمه‌ای نفی نمی‌کند. ضریب خسارت همچنان یکی از مناسب‌ترین شاخص‌های ارزیابی در بیمه‌های غیرزندگی است؛ اما تفاوت ماهوی بیمه‌های زندگی ایجاب می‌کند معیار سنجش عملکرد آن نیز متناسب با ویژگی‌های اقتصادی این رشته طراحی شود.

از این‌رو، اعتبارسنجی این شاخص می‌تواند با راهبری بیمه مرکزی جمهوری اسلامی ایران و همکاری پژوهشکده بیمه، انجمن حرفه‌ای اکچوئران ایران و صاحب‌نظران این حوزه، در دستور کار قرار گیرد و چنانچه نتایج مطالعات و آزمون‌های تجربی کارآمدی آن را تأیید کند، می‌توان از آن به‌عنوان معیار تخصصی ارزیابی عملکرد بیمه‌های زندگی در نظام نظارتی کشور بهره گرفت.

رشد بیمه‌های زندگی، تنها به توسعه محصولات جدید وابسته نیست؛ نظام ارزیابی این رشته نیز باید متناسب با واقعیت‌های اقتصادی آن به‌روز شود. بازنگری در شاخص‌های ارزیابی، گامی ضروری برای افزایش شفافیت، تصمیم‌گیری دقیق‌تر و توسعه پایدار بیمه‌های زندگی در ایران است.