پارادایم جدید توسعه؛ از استقرار واحد صنعتی تا پیوند با زنجیره ارزش

به گزارش افق بازار: ایجاد مجتمع‌های تولیدی در نقاطی نظیر سواحل جاسک، احداث واحد بیواتانول در کهگیلویه و بویرآحمد، یا طرح‌های تایر در لرستان و سیستان و بلوچستان، نمونه‌هایی از تلاش برای توزیع جغرافیایی ظرفیت‌های صنعتی است. اما موفقیت این طرح‌ها، فراتر از نصب تجهیزات و آغاز تولید است. توسعه پایدار زمانی رخ می‌دهد که اثرِ یک واحد صنعتی از حصار دیوارهای کارخانه فراتر رفته و در شبکه کسب‌وکارها، مهارت‌ها و درآمدهای منطقه گسترش یابد.

در این میان، نقش سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) فراتر از یک سرمایه‌گذار مستقیم تعریف می‌شود. مأموریت اصلی، مدیریت ریسک در مناطق محروم، تسهیل ورود سرمایه‌گذار خصوصی و ایجاد پیوند میان ظرفیت‌های محلی با زنجیره ارزش ملی است. مدیریت سبد سرمایه‌گذاری 760 میلیون یورویی این سازمان، با هدف ایجاد بیش از 9600 فرصت شغلی، در واقع آزمونی برای گذار از «تولید سنتی» به «توسعه زنجیره‌ای» است.

باید توجه داشت که ارزش واقعی یک پروژه صنعتی، تنها با میزان سرمایه‌گذاری اولیه یا تعداد مشاغل مستقیم سنجیده نمی‌شود. شاخص‌های دقیق‌تر، «عمق توسعه» هستند: میزان جذب سرمایه خصوصی در پیرامون پروژه، سهم خریدهای محلی، تعداد تأمین‌کنندگان منطقه‌ای و قابلیت صادراتی محصولات.

ایدرو زمانی در توسعه مناطق کمتر برخوردار موفق خواهد بود که پس از استقرار واحد اصلی، چند اتفاق هم‌زمان رخ دهد: سرمایه‌گذاری خصوصی جدید به منطقه وارد شود، بخشی از نیاز کارخانه به‌صورت رقابت‌پذیر از بنگاه‌های محلی تأمین شود، نیروی انسانی منطقه آموزش ببیند، شرکت‌های تعمیراتی و مهندسی در اطراف پروژه شکل بگیرند و محصول نهایی به شبکه بازار و صادرات متصل شود.

از این منظر، تعداد کارخانه‌های افتتاح‌شده به‌تنهایی معیار کاملی برای سنجش عملکرد یک سازمان توسعه‌ای نیست. سهم خریدهای محلی، میزان سرمایه خصوصی جذب‌شده، تعداد تأمین‌کنندگان منطقه‌ای، عمق ساخت داخل، ارزش صادرات و تعداد مشاغل پایدار ایجادشده، شاخص‌های دقیق‌تری برای ارزیابی اثر توسعه‌ای پروژه‌ها هستند. این شاخص‌ها نیز زمانی معنا پیدا می‌کنند که فعالیت واحد اصلی از نظر تأمین نهاده، کیفیت محصول، هزینه تولید و دسترسی به بازار، قابلیت تداوم داشته باشد.

توسعه پایدار زمانی رخ می‌دهد که اثر کارخانه به حصار آن محدود نماند و در شبکه کسب‌وکارها، مهارت‌ها و درآمدهای منطقه گسترش پیدا کند.  مهم‌ترین مأموریت توسعه‌ای ایدرو نیز کمک به ایجاد همین پیوند است: پیوند میان سرمایه‌گذاری بزرگ و کسب‌وکارهای کوچک، میان زیرساخت و بازار و میان ظرفیت‌های محلی و زنجیره ارزش اقتصاد ملی.