تنظیم بازار در میانه جنگ؛ فولاد مبارکه چگونه مانع شکل‌گیری بحران ورق گرم شد؟

به گزارش افق بازار: فولاد مبارکه در آغاز سال 1405 با شرایطی مواجه شد که در تاریخ فعالیت این مجموعه کم‌سابقه بود. این مجتمع بزرگ صنعتی طی دو مرحله هدف حمله قرار گرفت و بر اساس اطلاعیه رسمی شرکت، خسارت‌های واردشده به واحدهای مرتبط با فرایند تولید، به توقف کامل خطوط انجامید.

توقف تولید در بزرگ‌ترین تولیدکننده ورق‌های فولادی کشور، در حالت عادی می‌توانست بازار ورق گرم را به‌سرعت با التهاب مواجه کند. ورق گرم ماده اولیه بسیاری از صنایع پایین‌دستی است و هرگونه اختلال طولانی در تأمین آن، مستقیماً هزینه تولید خودرو، لوازم‌خانگی، مخازن، سازه‌های فلزی، لوله و پروفیل را افزایش می‌دهد.

بااین‌حال، بررسی عملکرد هفت‌ماهه نشان می‌دهد مدیریت فولاد مبارکه از نخستین روزهای پس از حملات، دو مسیر را به‌صورت هم‌زمان دنبال کرد؛ از یک طرف بازسازی خطوط آسیب‌دیده و از طرف دیگر حفظ جریان تأمین بازار، حتی پیش از بازگشت کامل ظرفیت‌های تولید.

• بازگشت عرضه ورق گرم از هفته دوم اردیبهشت

پس از توقف خطوط، دو سناریو برای تأمین ورق گرم موردنیاز کشور مطرح شد. سناریوی نخست، واردات ماهانه حدود 300 تا 350 هزار تن ورق گرم بود؛ اما محدودیت منابع ارزی، مخاطرات مسیرهای دریایی و شرایط جنگی، اجرای این گزینه را دشوار می‌کرد.

در سناریوی دوم، مقرر شد از ظرفیت سایر فولادسازان برای تأمین تختال موردنیاز نورد گرم فولاد مبارکه استفاده شود. بخش عمده تختال از فولاد هرمزگان تأمین شد و دیگر واحدهای فولادی نیز در تکمیل این زنجیره مشارکت کردند. به‌این‌ترتیب، بدون انتظار برای بازسازی کامل واحدهای احیا و فولادسازی، ظرفیت نورد گرم دوباره فعال شد.

معاون فروش و بازاریابی فولاد مبارکه اعلام کرده است که نخستین عرضه ورق گرم پس از حملات، از هفته دوم اردیبهشت‌ماه در بورس کالا انجام شد. این عرضه در شرایطی صورت گرفت که بازار با فضای روانی کمبود و احتمال افزایش شدید قیمت روبه‌رو بود.

این تصمیم را باید یکی از مهم‌ترین اقدامات مدیریت بازار فولاد در دوره جنگ دانست؛ زیرا فاصله زمانی میان توقف تولید و بازگشت عرضه به بورس کالا، به حدود یک ماه محدود شد و فرصت لازم برای تبدیل نگرانی بازار به کمبود واقعی و احتکار گسترده ایجاد نشد.

• عرضه سنگین اردیبهشت؛ پایان روایت کمبود

فولاد مبارکه در هفتم اردیبهشت‌ماه حدود 160 هزار و 50 تن ورق گرم را با قیمت پایه 85 هزار تومان به ازای هر کیلوگرم در بورس کالا عرضه کرد. در برابر این حجم عرضه، حدود 92 هزار و 510 تن تقاضای مؤثر شکل گرفت و بخش قابل‌توجهی از محصول عرضه‌شده بدون مشتری باقی ماند.

این رویداد یک پیام روشن برای بازار داشت؛ برخلاف فضای روانی شکل‌گرفته پس از حملات، میزان عرضه از تقاضای واقعی بیشتر بود. در نتیجه، بخشی از افزایش قیمت‌های بازار آزاد را نمی‌شد صرفاً به کمبود فیزیکی کالا نسبت داد.

ادامه عرضه‌های پرحجم، به کاهش انتظارات تورمی و محدودشدن فضای فعالیت واسطه‌هایی کمک کرد که با برجسته‌کردن احتمال کمبود ورق، به دنبال افزایش قیمت در بازار غیررسمی بودند.

• عرضه 200 هزار تنی در خرداد با کاهش قیمت پایه

سیاست عرضه گسترده در اردیبهشت متوقف نشد. فولاد مبارکه در چهارم خردادماه نیز حدود 200 هزار تن ورق گرم را در بورس کالا عرضه کرد و قیمت پایه را حدود سه هزار تومان کاهش داد.

کاهش داوطلبانه قیمت پایه در شرایطی انجام شد که شرکت همچنان با آثار حملات، هزینه‌های بازسازی و محدودیت تولید روبه‌رو بود. این تصمیم نشان داد اولویت کوتاه‌مدت فولاد مبارکه، جلوگیری از انتقال شوک تولید به صنایع پایین‌دستی و حفظ آرامش بازار بوده است.

عرضه‌های متوالی، در کنار تحویل تعهدات قبلی، به خودروسازان، تولیدکنندگان لوازم‌خانگی، نوردکاران و واحدهای لوله و پروفیل این اطمینان را داد که جریان تأمین مواد اولیه متوقف نخواهد شد.

• عرضه 1.26 میلیون تن ورق گرم در پنج ماه

داده‌های معاملاتی پنج‌ماهه نخست سال 1405 نشان می‌دهد فولاد مبارکه یک‌میلیون و 260 هزار و 600 تن انواع ورق گرم شامل ورق گرم عمومی، ورق موردنیاز خودروسازان و ورق اختصاص‌یافته به نوردکاران را در بورس کالا عرضه کرده است.

از این میزان، برای 944 هزار و 460 تن تقاضای مؤثر و قرارداد ثبت شد؛ یعنی حجم عرضه حدود 316 هزار تن بیشتر از تقاضای جذب‌شده بازار بود. این فاصله نشان می‌دهد در پنج ماه نخست سال، بازار با کمبود عرضه از جانب فولاد مبارکه مواجه نبوده است.

بخش عمده این عرضه‌ها با قیمت پایه 85 هزار تومان انجام شد و قیمت پایه در اواخر مردادماه به حدود 87 هزار تومان رسید. به‌این‌ترتیب، قیمت پایه ورق گرم طی پنج ماه نخست سال تنها حدود 2 درصد افزایش یافت؛ درحالی‌که بسیاری از محصولات فولادی و هزینه‌های تولید در همین دوره رشد بیشتری را تجربه کردند.

این ثبات نسبی را می‌توان نتیجه هم‌زمان عرضه مستمر، حفظ قیمت پایه در سطوح کنترل‌شده و مقابله با سیگنال‌های کمبود در بازار دانست.

• عرضه کامل 240 هزار تن در شهریور

با افزایش تقاضای مؤثر در نیمه دوم تابستان، بازار ورق گرم وارد مرحله تازه‌ای شد. فولاد مبارکه در عرضه اصلی شهریورماه، 240 هزار و 20 تن ورق گرم HR را با قیمت پایه 91 هزار و 600 تومان به ازای هر کیلوگرم وارد بورس کالا کرد.

برای این محموله حدود 297 هزار و 880 تن تقاضا ثبت شد و تمام حجم عرضه‌شده به فروش رسید. میانگین قیمت معامله نیز به حدود 111 هزار و 350 تومان رسید که از رقابت 21.56 درصدی خریداران حکایت داشت.

نکته مهم این است که رشد قیمت نهایی در این مرحله، در نتیجه رقابت خریداران در سازوکار شفاف بورس کالا شکل گرفت و نباید آن را صرفاً به افزایش قیمت پایه از سوی عرضه‌کننده نسبت داد. تغییر شرایط ارزی، افزایش انتظارات تورمی، رشد هزینه مواد اولیه و ورود تقاضای انباشته نیز در تغییر رفتار بازار مؤثر بود.

• مهرماه و عرضه‌ای که به‌طور کامل جذب شد

فولاد مبارکه در مهرماه نیز عرضه اصلی 240 هزار و 20 تنی ورق گرم HR را در بورس کالا انجام داد. قیمت پایه این محموله یک‌میلیون و 119 هزار و 500 ریال به ازای هر کیلوگرم تعیین شد و در برابر آن حدود 248 هزار و 380 تن تقاضا شکل گرفت.

تمام حجم عرضه‌شده به قرارداد تبدیل شد و میانگین قیمت معامله به یک‌میلیون و 272 هزار و 709 ریال رسید. جذب کامل محموله مهرماه نشان داد تقاضای واقعی صنایع پایین‌دستی در نیمه دوم سال افزایش یافته است.

جمع ساده آمار پنج‌ماهه با دو عرضه اصلی شهریور و مهر نشان می‌دهد حجم عرضه‌های اعلام‌شده و قابل‌ردیابی ورق گرم فولاد مبارکه طی هفت ماه نخست سال به دست‌کم یک‌میلیون و 740 هزار تن رسیده است. این رقم بدون احتساب برخی عرضه‌های کوچک‌تر یا اختصاصی احتمالی محاسبه شده و بنابراین حداقل حجم قابل‌استناد را نشان می‌دهد.

• جلوگیری از صدها میلیون دلار ارزبری

تداوم تأمین ورق گرم از مسیر داخلی، فقط یک اقدام برای تنظیم قیمت نبود؛ بلکه از تحمیل هزینه ارزی سنگین به کشور جلوگیری کرد.

برآوردهای منتشرشده بر مبنای قیمت ورق وارداتی نشان می‌دهد تأمین 944 هزار و 460 تن تقاضای مؤثر در پنج‌ماهه نخست سال از محل تولید و عرضه داخلی، مانع شکل‌گیری نیازی ارزی در محدوده 614 تا 623 میلیون دلار شده است.

اگر قرار بود کمبود ایجادشده صرفاً از مسیر واردات جبران شود، علاوه بر هزینه خرید، مخارج حمل دریایی، بیمه، تخلیه، حمل داخلی و ریسک‌های ناشی از شرایط جنگی نیز به قیمت نهایی ورق افزوده می‌شد.

استفاده از تختال تولیدکنندگان داخلی و فعال‌سازی نورد گرم فولاد مبارکه، ضمن حفظ منابع ارزی، موجب شد ارزش افزوده فرایند تولید نیز در داخل کشور باقی بماند.

• بازسازی تولید در کنار مدیریت بازار

یکی از نکات مهم عملکرد فولاد مبارکه این است که عرضه‌های گسترده هم‌زمان با عملیات پیچیده بازسازی انجام شد. تنها 45 روز پس از آغاز عملیات بازسازی، نخستین کوره آسیب‌دیده فولادسازی دوباره به مدار تولید بازگشت.

شرکت در دوره‌ای که ظرفیت‌های احیا و فولادسازی به‌طور کامل در دسترس نبود، با تأمین تختال از فولاد هرمزگان و دیگر فولادسازان، نورد گرم را فعال نگه داشت. سپس با بازگشت تدریجی واحدهای فولادسازی، سهم تولید داخلی خود شرکت در تأمین خوراک خطوط افزایش یافت.

این رویکرد نشان می‌دهد مدیریت بحران در فولاد مبارکه تنها به تعمیر تجهیزات محدود نبود؛ بلکه زنجیره تولید، بازرگانی، حمل، عرضه و ارتباط با صنایع مصرف‌کننده به‌طور هم‌زمان مدیریت شد.

• رشد فروش مهرماه؛ نشانه بازگشت به مسیر عملیاتی

گزارش فعالیت ماهانه فولاد مبارکه نشان می‌دهد درآمد شرکت در مهرماه به حدود 66 هزار و 300 میلیارد تومان رسیده است. مجموع فروش و درآمد خدمات شرکت در هفت‌ماهه نخست سال نیز از 317 هزار میلیارد تومان عبور کرده و نسبت به دوره مشابه حدود 67.6 درصد افزایش یافته است.
درآمد فروش داخلی محصولات گرم در مهرماه به حدود 25 هزار و 808 میلیارد تومان رسید که بالاترین رقم ماهانه این گروه محصول از ابتدای سال بود. این عملکرد را می‌توان نشانه‌ای از بازگشت تدریجی ظرفیت عملیاتی و جبران بخشی از وقفه ابتدای سال دانست.

• تنظیم بازار تنها وظیفه فولاد مبارکه نیست

با وجود عملکرد مثبت فولاد مبارکه، مدیریت بازار ورق گرم نمی‌تواند صرفاً بر دوش یک تولیدکننده قرار گیرد. افزایش هزینه انرژی، رشد قیمت آهن اسفنجی و تختال، نوسان ارز، تأمین مالی گران و رقابت‌های غیرواقعی در بورس کالا می‌تواند سیاست عرضه گسترده و قیمت‌گذاری کنترل‌شده را کم‌اثر کند.

یکی از چالش‌های مهم، خروج بخشی از ورق خریداری‌شده از مسیر تولید است. اگر سهمیه‌های دریافت‌شده از طریق سامانه بهین‌یاب به‌جای مصرف در کارخانه، وارد شبکه واسطه‌گری یا بازارهای غیررسمی شود، افزایش عرضه تولیدکننده الزاماً به کاهش قیمت محصول نهایی منجر نخواهد شد.
همچنین گزارش‌هایی درباره فروش خارج از شبکه و انتقال برخی ورق‌ها به بازار کشورهای همسایه منتشر شده است. مقابله با این پدیده نیازمند رصد جریان کالا از بورس تا محصول نهایی و شفاف‌شدن میزان تولید واقعی خریداران است.

وزارت صمت، بورس کالا و دستگاه‌های نظارتی باید مصرف ورق خریداری‌شده را کنترل کنند، سهمیه‌ها را براساس تولید واقعی تخصیص دهند و مانع ایجاد تقاضای کاذب شوند. در غیر این صورت، تلاش عرضه‌کننده برای کنترل بازار ممکن است در حلقه‌های بعدی زنجیره خنثی شود.

• فولاد مبارکه؛ فراتر از یک تولیدکننده

عملکرد هفت‌ماهه فولاد مبارکه نشان می‌دهد نقش این مجموعه در بازار ورق گرم، فراتر از تولید و فروش یک محصول است. این شرکت در شرایطی که خطوط اصلی آن هدف حمله قرار گرفته و تولید برای مدتی متوقف شده بود، با استفاده از موجودی‌ها، ظرفیت بازرگانی، هم‌افزایی شرکت‌های گروه و همکاری سایر فولادسازان، جریان عرضه را حفظ کرد.

عرضه بیش از 1.26 میلیون تن انواع ورق گرم در پنج ماه نخست، انجام دو عرضه اصلی 240 هزار تنی در شهریور و مهر، حفظ قیمت پایه در سطوح کنترل‌شده طی ماه‌های ابتدایی و بازگرداندن تدریجی ظرفیت تولید، مانع تبدیل وقفه صنعتی به بحران ملی در بازار ورق شد.

جمع‌بندی افق بازار این است که مهم‌ترین دستاورد فولاد مبارکه در هفت‌ماهه نخست سال، تنها بازسازی خطوط آسیب‌دیده نبود؛ بلکه حفظ اعتماد بازار و تداوم تأمین صنایع پایین‌دستی در یکی از دشوارترین دوره‌های فعالیت این شرکت بود. اگر نظارت بر توزیع، کنترل تقاضای کاذب و همراهی دیگر حلقه‌های زنجیره تقویت شود، سیاست عرضه مستمر فولاد مبارکه می‌تواند همچنان یکی از پایه‌های اصلی ثبات بازار ورق گرم کشور باقی بماند.

منابع: اطلاعیه‌ها و گزارش‌های گروه فولاد مبارکه، داده‌های معاملاتی بورس کالای ایران، گزارش فعالیت ماهانه شرکت در سامانه کدال، اظهارات معاون فروش و بازاریابی فولاد مبارکه و گزارش‌های وزارت صنعت، معدن و تجارت.