ارس با تکیه بر ظرفیت‌های چندبخشی، پیشران اقتصاد شمال غرب کشور است

هادی مقدم‌زاده در این گفت و گوی رادیویی که در قالب رویداد «ایران جان، آذربایجان شرقی ایران» برگزار شد، با اشاره به فلسفه شکل گیری مناطق آزاد افزود: مناطق آزاد با هدف کمک به توسعه کشور، ارتقای جایگاه اقتصادی، ایجاد زیرساخت، رشد اقتصادی، افزایش درآمدهای عمومی، ایجاد اشتغال، توسعه بازار کار و کالا و ارتباط موثر با بازارهای جهانی ایجاد شده اند و باید عملکرد آنها در چارچوب همین ماموریت اقتصادی ارزیابی شود.

مقدم‌زاده گفت: منطقه آزاد ارس از نظر موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی شرایط ویژه ای دارد و در مرزهای جمهوری آذربایجان، جمهوری خودمختار نخجوان و جمهوری ارمنستان قرار گرفته است. این موقعیت در کنار تنوع ظرفیت ها، و نزدیکی به تبریز ارس را به یکی از مناطق متفاوت کشور تبدیل کرده است؛ چرا که در یک جغرافیا، ظرفیت های صنعتی، کشاورزی و گلخانه ای، لجستیکی، گردشگری و ژئوپارک را به صورت همزمان در اختیار دارد.

وی با اشاره به ساختار اقتصادی آذربایجان شرقی افزود: این استان از قطب های صنعتی و تجاری کشور است و بیش از 95 درصد اقتصاد آن در اختیار بخش خصوصی قرار دارد. در منطقه آزاد ارس نیز ظرفیت صنعتی در سال های اخیر توسعه یافته و اکنون 283 واحد تولیدی فعال و 192 واحد تولیدی در دست ساخت است که بر این اساس، ارس صنعتی ترین منطقه آزاد کشور محسوب می شود.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس با تاکید بر ضرورت حرکت از تولید صرف به سمت تولید صادرات محور اظهار کرد: هدف اصلی ما در بخش صنعت این است که ظرفیت های موجود را به تولیداتی با ارزش افزوده بالاتر و قابلیت رقابت در بازارهای خارجی تبدیل کنیم. در غربالگری طرح ها نیز نیازهای کشور، ظرفیت های منطقه و بازارهای هدف مورد توجه قرار می گیرد و اولویت با محصولاتی است که بتوانند در بازارهای قفقاز، کشورهای مشترک المنافع و حوزه اوراسیا رقابت کنند.

مقدم‌زاده ادامه داد: در سال 1404 میزان سرمایه گذاری جذب شده در ارس به 161 همت رسید که نسبت به سال 1403 رشد حدود 238 درصدی داشته است. همچنین سرمایه گذاری خارجی نسبت به سال پیش از آن حدود یک هزار و 900 درصد افزایش یافته است. به طور میانگین نیز هر سه تا چهار ماه یک واحد تولیدی در منطقه به بهره برداری می رسد که بیانگر روند فعال سرمایه گذاری و تولید در ارس است.

وی درباره ارتباط توسعه زیرساخت با جذب سرمایه گذاری گفت: ارس در حال حاضر دارای 6 سایت صنعتی است و میزان برخورداری این سایت ها از زیرساخت های پایه یکسان نیست. در برخی سایت ها زیرساخت ها فراهم شده و در برخی دیگر توسعه زیرساخت همزمان با جذب سرمایه گذار انجام می شود. در شرایط فعلی کشور، نمی توان توسعه زیرساخت و جذب سرمایه گذار را به صورت کاملا جدا از یکدیگر دید و هر دو مسیر باید به صورت همزمان دنبال شوند، اما هر میزان تاخیر در تامین زیرساخت می تواند بر اعتماد سرمایه گذار و روند جذب سرمایه اثر بگذارد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس تاکید کرد: از آنجا که ارس یک منطقه چندبخشی است، زیرساخت های مورد نیاز نیز باید در همه بخش ها ایجاد شود؛ زیرا توسعه صنعت، کشاورزی، لجستیک و گردشگری هر کدام نیازمند زیرساخت های تخصصی خود هستند و نمی توان توسعه منطقه را تنها در یک حوزه دنبال کرد.

مقدم‌زاده در تشریح ظرفیت کشاورزی و گلخانه ای ارس گفت: بزرگترین گلخانه هیدروپونیک خاورمیانه با وسعت حدود 80 هکتار در ارس قرار دارد و در دوره اخیر توسعه مرحله دوم این مجموعه در مساحت 220 هکتار آغاز شده که اکنون بیش از 90 درصد پیشرفت فیزیکی دارد. در مجموع حدود 260 هکتار مجموعه گلخانه ای در ارس ایجاد و فعال شده و بخش عمده محصولات آن به کشورهای حوزه قفقاز و کشورهای مشترک المنافع صادر می شود.

وی افزود: در کنار این ظرفیت، حدود 250 هکتار گلخانه دیگر نیز در دست ساخت است و هدف گذاری در حوزه کشاورزی تنها افزایش سطح تولید نیست؛ بلکه تلاش می کنیم زنجیره تولید تا فرآوری و بسته بندی نیز در منطقه شکل بگیرد تا ارزش افزوده محصولات در داخل ارس ایجاد شود و فعالیت کشاورزی از فروش محصول خام به سمت یک زنجیره اقتصادی کامل حرکت کند.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس با اشاره به چالش های انرژی گفت: با توجه به محدودیت های انرژی، توسعه باغداری مدرن به تدریج در کنار فعالیت های گلخانه ای مورد توجه قرار گرفته است تا الگوی تولید کشاورزی متناسب با شرایط اقلیمی و امکانات موجود منطقه طراحی شود.

مقدم‌زاده در ادامه با اشاره به مزیت ژئوپلیتیکی ارس در حوزه حمل و نقل و لجستیک اظهار کرد: بزودی با تکمیل زیرساخت های لازم، ارس ظرفیت آن را دارد که به هاب لجستیکی شمال غرب کشور تبدیل شود. موقعیت مرزی ارس اجازه می دهد این منطقه در کنار نقش خود در تجارت با کشورهای همسایه، به عنوان یکی از شاخه های کریدورهای شمال جنوب و شرق غرب نیز نقش ایفا کند و از این مسیر به موتور اقتصادی شمال غرب تبدیل شود.

وی همچنین بر برنامه ریزی برای توسعه مراکز لجستیکی تاکید کرد و گفت: برای اینکه ارس در زنجیره تجارت منطقه ای نقش موثرتری داشته باشد، ایجاد مراکز لجستیکی جلفا و نوردوز در دستور کار است و اقدامات اولیه آن آغاز شده است. این مراکز می توانند بخشی از نیازهای حمل و نقل، انبارش و توزیع کالا را پوشش دهند و نقش ارس را در کریدورهای بین المللی تقویت کنند.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس درباره جایگاه اقتصادی مناطق آزاد در کشور نیز گفت: یکی از مسائل مهمی که باید مورد توجه قرار گیرد این است که در گذشته بیشتر به سمت پروژه محوری حرکت کرده ایم و کمتر به سمت اقتصادسازی مناطق آزاد رفته ایم؛ در حالی که پروژه زمانی معنا پیدا می کند که در خدمت ایجاد یک جریان اقتصادی پایدار، اشتغال، تولید، صادرات و درآمدزایی قرار بگیرد.

مقدم‌زاده ادامه داد: در واقع باید بررسی کنیم برای ماموریت هایی که در قانون برای مناطق آزاد تعریف شده، چه ابزارهایی در اختیار این مناطق قرار گرفته است. اگر در مجموعه حاکمیت و ساختارهای اجرایی کشور درباره نقش و جایگاه مناطق آزاد در اقتصاد کلان یک باور و فهم مشترک ایجاد شود، این مناطق می توانند نقش واقعی خود را در اقتصاد کشور ایفا کنند و نبود چنین همگرایی، یکی از چالش های جدی پیش روی آنهاست.

وی با اشاره به روند فعالیت های ارس در دو سال گذشته گفت: ارس طی این مدت از یک دوره سکون عبور کرده و وارد مسیر رشد شده است. اجرای طرح های مختلف در حوزه های صنعت، کشاورزی، لجستیک، گردشگری و ژئوپارک نیز نشان می دهد که مزیت های واقعی منطقه در حال فعال شدن است و مسیر توسعه از حالت پروژه های منفرد به سمت ایجاد یک منظومه اقتصادی چندبخشی در حال حرکت است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس در بخش دیگری از این گفت و گو، بر نقش رویدادها در توسعه اقتصادی و گردشگری تاکید کرد و گفت: رویدادها در نگاه نخست ممکن است هزینه تلقی شوند، اما اثر آنها صرفا در زمان برگزاری خلاصه نمی شود؛ برگزاری رویداد، معرفی مقصد، افزایش حضور گردشگر، ایجاد تحرک در کسب و کارهای محلی و ماندگار شدن نام منطقه در بازارهای هدف را به دنبال دارد و از این طریق می تواند بازده اقتصادی خود را در طول زمان نشان دهد.

مقدم‌زاده با اشاره به رویداد سالانه خودروهای کلاسیک در ارس اظهار کرد: برگزاری چنین رویدادهایی نیز در همین چارچوب انجام می شود و هدف آن معرفی ظرفیت های ارس و تبدیل رویداد به ابزاری برای دیده شدن منطقه است. در واقع رویدادهای فرهنگی، گردشگری و ورزشی باید در خدمت گردش پذیری و اقتصاد منطقه قرار گیرند.

وی با اشاره به برنامه های گردشگری ارس گفت: توسعه گردشگری در ارس متناسب با ظرفیت های طبیعی و جغرافیایی منطقه انجام می شود و در این زمینه چند طرح سرمایه گذاری در حال پیگیری است. از جمله یک طرح گردشگری در جزیره ای با وسعت حدود 16 هکتار در رودخانه ارس که فرآیند سرمایه گذاری آن در حال انجام است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس تاکید کرد: در حوزه گردشگری، تنها افزایش تعداد گردشگران موضوعیت ندارد و کیفیت گردش پذیری نیز مورد توجه قرار دارد؛ یعنی زیرساخت های اقامتی، تفریحی، خدماتی و تجاری باید به گونه ای توسعه یابد که حضور گردشگر، زمان ماندگاری و میزان هزینه کرد او در منطقه افزایش پیدا کند.

مقدم‌زاده همچنین با اشاره به ژئوپارک جهانی ارس گفت: این ظرفیت بین المللی برای تداوم جایگاه خود نیازمند توسعه مستمر زیرساخت ها و تامین الزامات یونسکو است. با توجه به پایش های دوره ای که از الزامات مهم ژئوپارک است و به صورت مستمر از سوی یونسکو دنبال می شود، در همین راستا توسعه زیرساخت های ژئوسایت ها در حال انجام است و در کنار آن، شکل گیری زیرساخت های اقامتی، تفریحی و تجاری مرتبط با گردشگری نیز در دستور کار است.

وی در تشریح چشم انداز صنعتی منطقه آزاد ارس اظهار کرد: هدف این است که ارس به عنوان صنعتی ترین منطقه آزاد کشور، به قطب تولید صادرات محور تبدیل شود و سهم بیشتری در ایجاد ارزش افزوده و ارزآوری کشور داشته باشد. مزیت مرزی منطقه در کنار دسترسی زمینی به بازارهای قفقاز و اوراسیا، ظرفیتی است که باید در سیاست گذاری تولید و سرمایه گذاری مورد استفاده قرار گیرد.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس افزود: سرمایه گذاری ها در ارس با نگاه به نیازهای ملی و ظرفیت های منطقه ای دنبال می شود و بر همین اساس به سمت محصولاتی هدایت می شود که علاوه بر برخورداری از توجیه اقتصادی، امکان رقابت در بازارهای هدف پیرامونی را داشته باشند. ارس به واسطه موقعیت زمینی خود، دسترسی ویژه ای به بازارهای کشورهای اوراسیا دارد و همین موضوع ظرفیت مهمی برای توسعه صادرات محسوب می شود.

مقدم‌زاده در بخش دیگری از سخنان خود به نقش مناطق آزاد در تاب آوری اقتصادی اشاره کرد و افزود: مناطق آزاد یک ظرفیت ملی برای افزایش تاب آوری اقتصاد کشور هستند و در دو سال اخیر نیز ارس صرفا نظاره گر شرایط اقتصادی کشور نبوده است؛ کارکنان، سرمایه گذاران و فعالان اقتصادی منطقه در میدان حضور داشته اند و فعالیت اقتصادی در منطقه ادامه پیدا کرده است.

وی تصریح کرد: در شرایط جنگی، هیچ یک از واحدهای صنعتی و تولیدی ارس تعطیل نشده و کاهش نیروی انسانی در واحدهای تولیدی نیز اتفاق نیفتاده است. علاوه بر این، 10 واحد تولیدی که پیش از این غیرفعال بودند، دوباره فعال شده اند که این موضوع نشان دهنده تلاش برای حفظ جریان تولید و استفاده از ظرفیت های موجود منطقه است.

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد ارس در پایان تاکید کرد: ماموریت اصلی منطقه آزاد ارس، ماموریتی اقتصادی است و همه اقدامات در حوزه صنعت، کشاورزی، لجستیک، گردشگری، زیرساخت و رویداد باید در نهایت به ایجاد یک اقتصاد پایدار، افزایش تولید و صادرات، اشتغال، ارزش افزوده و پیوند بیشتر منطقه با اقتصاد ملی و بازارهای جهانی منجر شود. ارس به واسطه برخورداری همزمان از ظرفیت های چندبخشی و موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه، ظرفیت آن را دارد که به صورت واقعی در اقتصاد شمال غرب و اقتصاد کلان کشور اثرگذار باشد.